Zünnün-i Mısri’ye Göre Fesadın 6 Sebebi

0
879

Zünnün-i Mısri’ye Göre Fesadın 6 Sebebi

Adı Sevban bin İbrahim, künyesi Ebu’l-feyz, lakabı Zünnûn, nisbesi el-Mısrî. Tasavvuf tarihimizde Zünnûn el-Mısrî diye meşhurdur. Güney Mısır’ın Sudan’a yakın sınır bölgesinde yaşayan Nube kabilesinden. Bu yüzden babası en-Nubi nisbesiyle anılır. 155/772 yılında doğdu. Bir ara ticaretle de meşgul oldu. Doksan yaşına yaklaşmışken 245 / 859 yılında vefat etti.

Mısırlı sofilerin önderi. Tasavvufî ahvâl ve makamlar hakkında ilk söz söyleyenlerden, nahif bedenli ve kırmızı tenli idi.

Tevbesini şöyle anlatır:

– Bir köye gitmek üzere Mısır’dan yola çıktım. Yolda sahrada bir ağacın altında uykudan uyandığımda altında uyuduğum ağaçtan bir serçenin hızla yere doğru adeta düşer gibi indiğini gördüm. Birden yer yarıldı ve biri altın diğeri gümüş iki kap çıktı. Altın kutuda susam, gümüş kutuda su vardı. Serçe susamdan yiyip sudan içmeye başlayınca kendi kendime: “Bu kadar işaret bana yeter!” dedim, tevbe kapısına koştum ve ömür boyu Hakk kapısında bende olmaya çalıştım.

İbtilâ, melâmet ve riyazat yolunu tutanlardandı. Halk onun “sekr” ile söylediği bazı sözleri anlamayıp Halife’ye şikayet etti. Halife Mütevekkil alellah, O’nu Mısır’dan Bağdat’a çağırttı. Bir süre görüştükten sonra hakkındaki isnadların yersiz ve gerçeğe uygun olmadığını görerek geri gönderdi.

FESADIN ALTI SEBEBİ

Fesâd: Bozukluk, çürüklük. Karışıklık, nifak anlamlarına gelmektedir. Zünnûn’un anlayışına göre fesadın altı sebebi vardı:

  1. Âhiret işindeki niyyetin zayıflığı,
  2. Bedenin şeytana esir olması,
  3. Ecel yakın olmasına rağmen tûl-i emelin galip gelmesi,
  4. Yaratığın rızasını Yaratanın rızasına tercih,
  5. Heva ve hevese talip olup sünneti terketmek,
  6. Eskilerin iyiliklerini unutup küçük bazı kusurlarını delil yapmak.

Midenin boş, kalbin hoş tutulmasından yanaydı. Bu yüzden şöyle derdi: “Ben hiç bir zaman midemi doyurmadım. Çünkü ne zaman midemi dolduracak olsam, ya günaha düşerdim, ya da günah işleme arzusuna.

Üç şeyin üç şeyle birlikte bulunmamasına hayıflanır ve şöyle söylerdi: “İlim var amel yok, amel var ihlâs yok, ihlâs var teslimiyet yok.” Çünkü onun anlayışına göre bir kimse nefsini feda ederek Allah’a yakınlık kazanırsa Allah onu nefsin saldırısından korurdu. Bu yüzden kendisine:

– Neden hadis ilmiyle meşgul olmuyorsun, diye soranlara şöyle karşılık verdi:

– Hadis ilmiyle uğraşan pek çok ulema var. Ben ise nef­simle meşgulüm, onun elinden kurtulmanın yollarını arıyorum.

İSM-İ ÂZAM VE ZÜNNÛN

İsm-i Azam’a aşina büyüklerdendi. Ancak bunun sırr-ı ilahi olduğunu bildiğinden ehli olmayanlara öğretmezdi. Nitekim yıllarca onun sohbet ve hizmetinde bulunan salih bir derviş bir gün ona:

– Beni tanıyorsun ve öyle sanırım ki bana güveniyorsun. Bana İsm-i Azam’ı öğretir misin? dedi. Zünnûn bu soruya cevap vermedi. Derviş ümitle bekliyordu. Ertesi gün Zünnûn onun eline bir kutu tutuşturarak: “Al bunu Cize’deki filan dostumuza götür, sakın açayım deme!” dedi. Zünnûn’ un elindeki kutuyu alan derviş hemen yola koyuldu. Fakat içine bir merak ateşi düşmüştü: “Acaba Zünnûn dostuna ne gönderiyordu?” Uzun süre nefsiyle mücadele ettikten sonra “Sakın açayım deme!” dediğine göre içinde çok kıymetli birşey olmalı diye düşündü. “Acaba ne?” diyerek nefsine mağlub oldu ve kutuyu açıverdi. Açmasıyla birlikte kutunun içindeki tarla faresinin dışarı fırlaması bir oldu. Adamcağız şaşırmıştı. Boş kutuyu da götüremezdi, döndü dolaştı ve geri geldi. Zünnûn sordu:

– Emaneti ne yaptın?

Derviş şaşkın, ne yapacağını, ne söyleyeceğini bilemez bir halde ve cevapsız. Zünnûn kararlı:

– Sen ki kendisine verilen bir fare emanetini bile taşımaktan acizsin. İsm-i Azam emanetini nasıl taşıyacaksın?

NEDEN “BALIK SAHİBİ?”

Zünnûn, balık sahibi lakabı alışını şöyle anlatıyor:

– Tevbe edip Hakk yola girince deniz seyahatine çıkmak istedim. Bir cemaatle birlikte gemiye bindim. Gemide bulunan bir tüccarın mücevherleri kayboldu. Herkes mücevherlerin bende olduğunu öne sürüp bana işkence etmeye başladı. İşkence dayanılmaz bir hal alınca: “Ya Rabbi! Sen bilirsin!”diye Hakk’a iltica ettim. O anda su üstünde her birinin ağzında bir mücevher bulunan binlerce balık belirdi. Ben de alıp onlara verdim. Bu manzarayı gören yolcular büyük üzüntüyle benden özür dilediler. Bu olaydan sonra bana Zünnûn (balık sahibi) lakabını verdiler.

ALLAH RIZÂSI VE İNSANLAR

Dostları bir gün Zünnûn’u ağlarken buldular ve sordular:

– Ağlamanızı gerektiren nedir? Şöyle karşılık verdi:

– Rabbim bana alem-i manada şöyle ilham etti:

Ya Eba’l-Feyz, halkı on kısım olarak yarattım ve onlara dünyayı takdim ettim. Onda dokuzu dünyaya meyletti. Geri kalan onda birlik grup tekrar ona ayrıldı.Onlara da cennet sunuldu. Onların da onda dokuzu cennete meyletti. Geriye kalan onda bir tekrar bölündü. Kendilerine cehennem arzedilince onlardan da onda dokuzu cehennem korkusundan dağıldı. Geriye kalan onda bir ise ne dünyaya aldandı, ne cennete kandı ve ne de cehennemden korktu. Bunlar benim isteğime boyun kesen sadece benim rızamı isteyenlerdir.

SEVGİLİNİN YAKININDA OLMAK

Şöyle anlatıyor:

– Bir tavaf esnasında yüzü sarı, bedeni narin bir bedevi gördüm ve sordum:

– Sen âşık mısın?

– Evet, diye karşılık verdi.

Sordum:

– Sevgilin sana yakın mı?

– Evet, yakın dedi.

– O sana muvafakat mı ediyor, muhalefet mi ? diye sordum:

– Muvafakat ediyor, dedi.

– Sevgilin hem yakın olsun, hem de sana muvafakat etsin de sen bu kadar arık ve zayıf ol, hayret. Olacak şey değil, dedim. Dedi ki:

– Sevgilinin yakınında ve muvafakati yanında olmak uzağında ve muhalefetinde olmaktan daha zordur.

İLİM VE HAYAT BÜTÜNLÜĞÜ

Devrin alim ve abidlerini şöyle eleştirirdi:

– Günümüz abidlerini ve alimlerini bir tenbelliktir sardı. Günahlarına aldırmaz oldular. Midelerini şehvet arzusuyla doldurdular. Sonra kalkıp şehvet hislerini tatmine yöneldiler, yüzlerini harama çevirdiler, helali aramaz oldular. Amelsiz ilimle yetindiler. İlim tahsil ettiler, fakat gereğini yapmadılar. Kendilerine bilmedikleri şeyler sorulunca “Bilmiyorum” demekten utandılar. Onlar dünyanın kölesi ve oyuncağı oldular. Onlarda şeriat ilmi ne gezer?

Bir gün biri geldi ve:

– Benim hanımım sana selam yolladı, dedi. Zünnûn hemen:

– Karılarınızdan bize selam getirmeyin, dedi.

Bir gün kulağına def ve oyun sesleri geldi. “Nedir bu?” diye sordu. “Düğün” dediler. Biraz sonra bir ağlama ve ağıt sesi duydu. Tekrar “Bu nedir?” diye sordu. “Falan kimse öldü” dediler. Onun üzerine şöyle konuştu: “Bu beldenin insanları verilen nimete şükretmesini, başa gelen ibtilaya sabretmesini bilmezler mi?” Zira onun anlayışına göre rıza, kazanın acılığına sevinmekti. Rıza kazadan evvel iradenin terkedilmesi, kazadan sonra acı duyulmaması ve bela içinde sevginin coşmasıydı. Bu yüzden “Nefsini en iyi bilen kimdir?” diye soranlara, “Kısmetine razı olan” diye cevap verirdi:

– Onun telakkisine göre arifin ameli, her hal ü kârda Hakk’a nazar etmekti. – rahmetullahi aleyh –

Kaynaklar: Tabakatu’s-Sufiyye, 15-26; Hılyetü’l-evliyâ, IX, 331-395; Kuşeyri, I, 58-61; Vefeyatü’l-ayan, I, 126; Sıfatu’s-safve, IV, 287-293; Keşfu’l-mahcub, I, 311-312; İbnu’l-Mulakkin, Tabakatu’l-evliya, s. 218-228; Tezkiretü’l-evliya, (trc. S. Uludağ), s. 176-197; Nefehatü’l-üns, (trc. Lamii Çelebi) s. 87-91; Şarani, I, 59-61; Münavi, el-Kevakibu’d-dürriyye, I, 223-232, A’la-mü’n-nübela, XI, 532-536, Abdulhalim Mahmud, Zünnûn el-Mısrî, Kahire 1980.

Kaynak:  Prof. Dr. H. Kâmil YILMAZ, Gönül Erleri, Erkam Yayınları

İlginizi Çekebilir :

Nefse Hakimiyete Muvaffak Olmamızı Sağlayacak Ufak Bir Not

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.